Szkolnictwo i oświata pod zaborem austriackim

21 cze

1772 – I rozbiór Polski – Pd ziemie i Pd-wsch. Zwierzchnictwo austriackie

Etapy rozwoju szkolnictwa i oświaty:

  • I połowa XIX wieku – Maria Teresa, Józef II – germanizacja szkolnictwa polskiego – reformy wszystkich typów szkół, likwidacja szkół prowadzonych przez zakony nauczycielskie, zamknięto Akademię Zamojską i Kolegium Jezuickie we Lwowie – powstał uniwersytet – wśród profesorów Czesi, Niemcy, Włosi, mało Polaków – język wykładowy łacina, cel – przygotowanie kadry urzędniczej wysoko wykwalifikowanej.

1815- Rzeczpospolita Krakowska – 1846

  • 1866 – autonomia galicyjska – Polskie działania: w szkołach ludowych chciano przywrócić język polski, od 1861 za zgodą Austriaków język polski obowiązuje. Józef Gidle – rektor uniwersytetu Jagiellońskiego – lekarz, na początku lat 60ych wystąpił na sejmie krajowym – chciał utworzyć w Galicji Krajową Komisję Edukacyjną – wydał dzieło o reformie Szkół Krajowych. Wystąpił z krytyką centralnego zarządzania oświatą w Wiedniu, krytyka kościoła- zbyt duża waga przywiązana do nauki religii w szkołach. Opiekę nad szkolnictwem chciał powierzyć społeczeństwu. W książce” O stanie nauczycielskim” – określił warunki materialne nauczycieli i problem kształcenia ich. Powołał do życia Radę Szkolnictwa Krajowego powstałą w latach 60ych działa do pierwszej wojny światowej. – stworzyli ją Polacy – miała zająć się szkolnictwem ludowym i średnim – będzie obowiązywał język polski.

 

Ustawy dotyczące szkolnictwa najniższego stopnia:

  • 1873 – o zakładaniu i utrzymaniu publicznych szkół ludowych i posyłaniu do nich dzieci:

- gminy są odpowiedzialne, za utrzymanie szkół

- rodzice nie są zobowiązani do opłat

- obowiązek szkoły 6-12 lat

- dwa lata po ukończeniu doskonalenie zawodowe

- ten sam program w miastach i na wsi

Powstały seminaria nauczycielskie – typ średni, dzielą się na męskie ( 3 lata) i żeńskie (4 lata)

 

1890 – kierownictwo w Radzie Szkolnej Krajowej przejmie Michał Babrzyński – stwierdza, że szkoła ludowa nie jest taka potrzebna – powinna ona przygotować do zawodu

  • 1895 – ustawa – szkoły mają być podzielone na wiejskie, miejskie zmieniono program w seminariach

Szkoły średnie:

- dyrektorzy muszą być akceptowani przez władze austriackie

- Austriacy pozwolili Polakom mianować dyrektorów

- zwiększono fundusze na budowę szkół średnich

- coraz więcej młodzieży, pochodzenia chłopskiego

dodatki do pensji za każde 5 lat nienagannej i skutecznej pracy zawodzie dla nauczycieli

 

Szkoła ludowa – nauczyciel – stały i tymczasowy (60%)

 

Lata 90 – Zawodowy Ruch Nauczycieli – kwestie, które ich interesują:

- sprawy bytowe

- system szkolny

- przygotowanie nauczycieli do pracy

 

Zjazdy nauczycielskie:

  • utworzono w 1905 krajowy związek nauczycielstwa ludowego w Galicji

 

Szkoły wyższe:

  • lata 70, Kraków, Lwów, język polski jako wykładowy
  • badania naukowe na bardzo wysokim poziomie
  • Lwów – utworzono wydział lekarski
  • Powstanie Akademii Umiejętności
  • Politechnika Lwowska

 

Pedagogika narodowa – twórca – Stanisław Prus Szczepanowski – dwie orientacje:

  • Nurt realistyczny – Stanisław Prus Szczepanowski

- Galicja: ideał wychowania hasła romantyzmu i pozytywizmu

- należy zasilać ducha narodowego

- kształcenie woli i mocy, budzenie zmysłu rzeczywistości, pielęgnowanie przejawów samodzielności

- ideał: bohater i obywatel pracownik w jednej osobie.

  • Nurt nacjonalistyczny :

- wychowanie narodowo –chrześcijańskie

- Roman Dmowski

- Zygmunt Balicki.

 

 

W Galicji po uzyskaniu autonomii (1866) powołano Radę Szkolną Krajową jako władzę zwierzchnią nad szkołami średnimi i ludowymi. Z braku funduszów szkoły średnie rozwijały się powoli; zbyt mało było też w stosunku do potrzeb szkół zaw.; konserwatyzm reprezentacji ziemiańskiej w Radzie i zacofanie ekon. sprawiły, że szkolnictwo lud., mimo początkowego rozwoju, nie zaspokajało potrzeb, a różnice programowe między szkołami wiejskimi i miejskimi sprzyjały utrzymywaniu się wysokiego poziomu analfabetyzmu. Szkoła galic. była z języka polska, z ducha — austriacka; przeciwstawiała się temu młodzież gimnazjalna i uniwersytecka skupiona w tajnych organizacjach samokształceniowych (ruch ten ożywił się zwłaszcza po 1905). Uniwersytety — Jag. i Lwow., repolonizowane 1870–74, osiągnęły wysoki poziom nauk.; od 1896 dostęp do studiów wyższych uzyskały kobiety (z wyjątkiem wydziału prawa). Od 1878 działała w Dublanach k. Lwowa Wyższa Szkoła (Akad.) Roln., 1894 zatwierdzono statut politechniki we Lwowie. Od końca XIX w. rozwijał się ruch nauczycielski (Krajowy Związek Nauczycielstwa Lud., Tow. Nauczycieli Szkół Wyższych — tj. ponadludowych); powstawały czasopisma pedag. (m.in. „Szkoła”, „Muzeum”, „Ruch Pedagogiczny”), na łamach których toczono dyskusje dotyczące metod i programów nauczania. Rozwinęła się społ. działalność oświat.: Tow. Szkoły Lud. (TSL, zał. 1891) organizowało szkoły, domy lud., świetlice; Uniw. Lud. im. A. Mickiewicza działał od 1897 w środowiskach rzemieślniczych i robotniczych Krakowa i Lwowa, docierał z odczytami do miast prowincjonalnych, prowadził także działalność wydawniczą; od 1899 uniw. we Lwowie, a od 1901 UJ organizowały wykłady powszechne, popularyzujące naukę, obejmując swą działalnością także zabór pruski i rosyjski.

Na pocz. XX w. nasiliły się dyskusje nad zadaniami wychowania, programami nauczania i kształtem organizacyjnym szkolnictwa. Zarysowały się gł. nurty w poglądach na cele wychowania. Ideę wychowania nar., którą wiązano z wychowaniem rel., reprezentowali S. Prus-Szczepanowski, Z. Balicki, L. Zarzecki. Odmienne koncepcje prezentowali działacze związani z Pol. Związkiem Nauczycielskim w Królestwie i Krajowym Związkiem Nauczycielstwa Ludowego. Żądali oni przede wszystkim szkoły dostępnej dla wszystkich, bezpłatnej i świeckiej, z programami uwzględniającymi problemy społ., nowe osiągnięcia nauk. i potrzeby ekon. kraju. Dyskusje, zjazdy, organizowane kursy jednoczyły nauczycieli z 3 zaborów. Działalność organizacji nauczycielskich wzmogła się po 1914; powstały pierwsze organy mające na celu koordynację poczynań organizacyjno-oświat.: Komisja Pedag. 1914 w Warszawie, Centralne Biuro Szkolne 1915 w Krakowie. W Warszawie 1915 rozpoczęto prace związane z nową organizacją uniw. i politechniczną (zał. 1898). Projekty przyszłej organizacji szkolnictwa w niepodległej Polsce stały się przedmiotem dyskusji na kolejnych zjazdach nauczycielskich: XII 1917 w Warszawie, I 1918 w Krakowie, VIII 1918 w Piotrkowie. Powołana przez władze niem. po zajęciu Warszawy Rada Regencyjna, a następnie Rada Stanu Królestwa Pol. doprowadziły do powstania Departamentu Wyznań Rel. i Oświecenia Publicznego, który XII 1918 przekształcił się w Minist. Wyznań Rel. i Oświecenia Publicznego (MWRiOP); tekę pierwszego w niepodległej Polsce ministra oświaty objął K. Prauss.

About these ads

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: